Abasa surasi — Oyat 6

Kalimalarning ma'nolari:

• تَصَدَّى: ya'ni yuzlanmoq, tomoniga burilmoq, unga e'tibor qaratmoq, yuzini unga o'girmoq.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo Payg'ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga nisbatan muloyim tanbeh berib, shunday deydi: "Sen esa, ey Payg'ambar, o'zini boy va behojat deb hisoblagan, iymon va hidoyatdan yuz o'girgan o'sha kishiga yuzlanasan, unga e'tibor qaratasan va uning so'ziga quloq tutasan. Holbuki, uning hidoyat topishi yoki kufrdan poklanishi sen uchun majburiy emas. Sen faqat yetkazishga mas'ulsan, hidoyat berish esa faqat Allohning qo'lidadir."

Bu oyatning kelish sababi shuki, Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) Allohning diniga da'vat qilayotganlarida, Qurayshning katta arboblaridan biri (Abdulloh ibn Ummi Maktum) hazratlari kelib, ilmdan savol so'ragan edi. Payg'ambarimiz esa o'sha zodagonlarga e'tibor qaratib, ularning iymonga kelishini umid qilgan holda ular bilan suhbatlashayotgan edi. Shunda Alloh taolo bu oyatni nozil qilib, hidoyat faqat Unga tegishli ekanini va bandaning vazifasi faqat xolis da'vat qilish ekanini bayon qildi.

Foydalar:

• Da'vat va targ'ib ishida insonlarning dunyoviy mavqei, boyligi yoki nasl-nasabiga qarab emas, balki ularning Alloh yo'lidagi g'ayrat va ixlosiga qarab munosabat qilish lozim.
• Hidoyat berish faqat Allohning ixtiyoridadir; Payg'ambar bo'lsa ham, kishini iymonga keltirishga qodir emas. Bu esa musulmonlarga o'zlarini mas'uliyatdan xoli qilmasdan, ammo natijani faqat Allohdan kutishni o'rgatadi.
• Ilm va iymon istab kelgan kishiga, hatto u kambag'al yoki oddiy bo'lsa ham, eng katta e'tibor va hurmat ko'rsatish kerak. Zero, ilm talab qilish — eng ulug' ibodatlardandir.
• Bu oyatda Alloh taolo o'z Payg'ambariga nisbatan ham haqiqatni ochiq aytish orqali, haq so'zni aytishda hech kimdan hayo qilmaslik kerakligini o'rgatadi.