سوره یوسف — آيت 60

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• فَإِن لَّمْ تَأْتُونِي بِهِ: پوءِ جيڪڏهن توهان مون وٽ هن کي نه آندو.
• فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِندِي: ته پوءِ مون وٽ توهان لاءِ ڪا ماپ (يعني اناج ڏيڻ) ناهي.
• وَلَا تَقْرَبُونِ: ۽ نه ئي توهان مون وٽ (منهنجي شهر ۾) ويجهو اچو.

2) آيت جي تفسير:

حضرت يوسف عليه السلام پنهنجي ڀائرن کي چيو ته جيڪڏهن توهان پنهنجي ننڍي ڀاءُ کي وٺي مون وٽ نه آيا، ته پوءِ توهان کي مون وٽان اناج جو ڪو حصو نه ملندو، ۽ نه ئي توهان منهنجي شهر ۾ داخل ٿي سگهندا. يعني اهو انڪار ۽ تهديد ٻنهي جي صورت ۾ هو ته جيستائين توهان منهنجي شرط تي عمل نه ڪندو، تيستائين نه اناج ملندو ۽ نه وري منهنجي ملڪ ۾ اچڻ جي اجازت هوندي. هن آيت ۾ حضرت يوسف عليه السلام جي حڪمت ۽ تدبير جو به اشارو آهي ته هن پنهنجي سڃاڻپ لڪائي، پر اناج جي ذريعي پنهنجي ڀائرن کي پنهنجي ننڍي ڀاءُ کي وٺي اچڻ تي مجبور ڪيو، ته جيئن سندس خواب جي تعبير مڪمل ٿئي ۽ الله جي حڪم مطابق سندس خاندان جي ملاقات ٿئي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• اسلام ۾ حڪمت ۽ تدبير جي اهميت: حضرت يوسف عليه السلام جهڙو نبي به دنياوي معاملن ۾ حڪمت کان ڪم ورتو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ۾ عقل ۽ تدبير سان ڪم ڪرڻ هڪ قابل تعريف عمل آهي.
• شرط ۽ معاهدي جي پاسداري: جڏهن ڪو شرط رکيو وڃي ته ان تي عمل ڪرڻ ضروري آهي، ۽ ان کان انڪار ڪرڻ جا نتيجا به برداشت ڪرڻا پوندا آهن.
• الله جي منصوبي تي ڀروسو: حضرت يوسف عليه السلام جو اهو عمل الله جي منصوبي جو حصو هو، جنهن ۾ سندس ڀائرن کي پنهنجي ڀاءُ وٺي اچڻ تي مجبور ڪيو ويو، ته جيئن الله جو حڪم پورو ٿئي. ان مان سکيا ملي ٿي ته الله جي تدبير ۾ خير ئي خير آهي، جيتوڻيڪ ظاهري طور تي ڪا شيءِ مشڪل لڳي.
• اسلام ۾ انصاف ۽ رحمت جو توازن: حضرت يوسف عليه السلام اناج ڏيڻ کي شرط سان مشروط ڪيو، پر ان ۾ به انصاف ۽ حڪمت جو پهلو موجود هو، جو هن ڪنهن تي ظلم نه ڪيو، پر صرف پنهنجي شرط تي عمل ڪرڻ جي تلقين ڪئي.
• قرآن جي ڪهاڻين ۾ عبرت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته قرآن جي ڪهاڻيون رڳو تاريخي واقعا ناهن، پر انهن ۾ اسان لاءِ زندگي جا اهم سبق ۽ هدايتون موجود آهن، جيڪي اسان کي دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي طرف رهنمائي ڪن ٿيون.