سوره حجر — آیه 84

معانی کلمات:

• أغنی: بینیاز کردن، دفع کردن، سودی داشتن.
• یکسبون: به دست میآوردند؛ شامل اموال، فرزندان، قوّت، حصون و هر آنچه بدان دست یافته بودند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر عذاب اقوام پیشین مانند ثمود، در این آیه میفرماید: آنچه آنان به دست آورده بودند و بدان میبالیدند — از اموال و ثروتها، خانهها و کاخهای مستحکم، نیروی بدنی و جمعیت، و هر آنچه در زندگی دنیا کسب کرده بودند — هیچیک نتوانست عذاب الهی را از آنان دفع کند و در برابر قهر خداوند سودی به حالشان نداشت. آنان گمان میکردند این دستاوردها وسیلهی نجات و محافظ آنان خواهد بود، اما هنگام نزول عذاب، همهی آن داراییها و نیروها نهتنها یاریشان نکرد، بلکه به سبب غرور و تکبری که در دلهایشان ایجاد کرده بود، موجب هلاکتشان شد. این آیه بیانگر آن است که قدرت و ثروت و هر آنچه انسان در دنیا کسب میکند، در برابر اراده و عذاب الهی هیچ ارزش و کارایی ندارد و تنها ایمان و عمل صالح است که میتواند انسان را از عذاب نجات دهد.

فواید و پیامهای آیه:

• توحید و توکل بر خدا: انسان باید بداند که تنها خداوند قادر به نجات و محافظت است و نباید به اموال، مقام و نیروی خود دل ببندد؛ زیرا همهی اینها نعمتهایی از سوی خدایند و در لحظهی خطر، هیچکدام بدون اذن خدا کاری از پیش نمیبرند.
• هشدار نسبت به غرور و تکبر: ثروت و قدرت اگر باعث سرکشی و تکبر در برابر خدا شود، نهتنها سودی ندارد، بلکه سبب نزول عذاب و هلاکت خواهد شد. مؤمن باید از این نعمتها بهعنوان وسیلهای برای شکرگزاری و اطاعت استفاده کند، نه مایهی فخر و طغیان.
• آخرتگرایی: این آیه به انسان میآموزد که به دستاوردهای دنیوی دل خوش نکند و بداند که زندگی دنیا زودگذر است و آنچه باقی میماند، اعمال نیک و تقواست. پس سعادت حقیقی در پیروی از فرمان خدا و دوری از گناهان است.
• عبرتآموزی از تاریخ: داستان اقوام پیشین مانند ثمود، هشداری برای همهی انسانهاست تا از سرنوشت آنان عبرت بگیرند و بدانند که هیچ قدرت و ثروتی نمیتواند انسان را از عذاب الهی رهایی بخشد، مگر ایمان و عمل صالح.