سوره بقره — آیه 98

معانی کلمات:

• عَدُوًّا: دشمن، خصم
• جِبْرِيلَ: جبرئیل، فرشتهٔ وحی
• مِیکَالَ: میکائیل، فرشتهٔ مأمور باران و روزی

تفسیر آیه:

هر کس با خداوند و فرشتگان او و پیامبرانش دشمنی کند، و بهویژه با جبرئیل و میکائیل — دو فرشتهٔ مقرّب خدا — دشمنی ورزد، بداند که خداوند نیز دشمن او خواهد بود. این آیه در پاسخ به یهودیان نازل شد که ادعا میکردند جبرئیل دشمن آنان است و میکائیل دوستشان، و گمان میکردند که میان این دو فرشته تفاوت است. خداوند متعال بیان میفرماید که دشمنی با هر یک از فرشتگان، به منزلهٔ دشمنی با همهٔ فرشتگان و دشمنی با خداوند است؛ زیرا همهٔ آنان فرستادگان و بندگان برگزیدهٔ اویند و میان آنان تفاوتی نیست. بنابراین، هر که با جبرئیل که وحی را برای پیامبران میآورد دشمنی کند، یا با میکائیل که مأمور روزی و باران است، در حقیقت با خداوند دشمنی کرده است. و چون خداوند دشمن کسی باشد، آن شخص دچار خسران و زیان آشکاری خواهد شد و هرگز به سعادت و رستگاری نخواهد رسید.

فواید و پیامهای آیه:

1. یکپارچگی جبههٔ ایمان: دشمنی با هر یک از فرشتگان یا پیامبران، دشمنی با تمام آنان و با خود خداوند محسوب میشود؛ پس مؤمن باید به همهٔ فرشتگان و رسولان ایمان داشته باشد و میان آنان تفاوت قائل نشود.
2. محبت به فرشتگان، نشانهٔ ایمان: فرشتگان بندگان برگزیده و مطیع خداوندند و آنان را دوست داشتن، نشانهٔ ایمان و تقرب به خداوند است.
3. عاقبت دشمنی با خدا: هر که با خدا و اولیای او دشمنی کند، خداوند نیز دشمن او خواهد بود و دشمنی خداوند به معنای محرومیت از رحمت و گرفتار شدن به عذاب اوست.
4. پرهیز از تفرقه در دین: این آیه به ما میآموزد که نباید میان اولیای خدا تبعیض قائل شویم یا برخی را بپذیریم و برخی را رد کنیم؛ بلکه باید به همهٔ آنان با دیدهای یکسان و محبتآمیز بنگریم.
5. تسلیم بودن در برابر فرمان خدا: مؤمن باید در برابر آنچه خداوند نازل کرده و توسط فرشتگان به پیامبران رسانده است، تسلیم باشد و هیچ بهانهای برای دشمنی با حق نیاورد.