Şüəra surəsi — Ayə 149

1) Bəzi sözlərin izahı:

• وَتَنْحِتُونَ (və tənḥitūnə): "Nəht edirsiniz, yonursunuz, qazıb düzəldirsiniz" deməkdir. Daşları kəsib şəkil vermək, oymaq mənasını daşıyır.
• الْجِبَالِ (əl-cibāl): "Dağlar" deməkdir.
• بُيُوتًا (büyūtən): "Evlər" mənasındadır.
• فَارِهِينَ (fārihīnə): Bu sözün iki mənası vardır: biri "məharətli, bacarıqlı, ustalıqla iş görən", digəri isə "şad, fərəhli, təkəbbürlü, lovğa, özünü bəyənmiş" deməkdir. Burada hər iki məna nəzərdə tutula bilər: həm daş yonmaqda ustalıq, həm də nemətlər içində şımarıb təkəbbür göstərmək.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayə, Allahın Saleh peyğəmbərin qövmünə — Səmud tayfasına — xitab etdiyi ayələr silsiləsindəndir. Allah onlara verilən nemətləri xatırladır və buyurur ki, onlar dağları yonub orada evlər düzəldirdilər.

Bu ayədə iki əsas məna diqqətimizi çəkir:

Birinci məna: Səmud qövmü daşları yonmaqda, dağları oyub evlər düzəltməkdə çox mahir və bacarıqlı idilər. Onlar dağların içini oyur, orada möhkəm, sərin və təhlükəsiz evlər salırdılar. Bu, Allahın onlara bəxş etdiyi bir istedad və qabiliyyət idi. Allah onlara həm maddi nemətlər — bağlar, bulaqlar, əkinlər, xurma ağacları — həm də bədii və texniki bacarıq vermişdi ki, rahat və firavan yaşasınlar.

İkinci məna: "Fārihīn" sözü onların yalnız bacarıqlı olduqlarını deyil, həm də bu nemətlər içində şımarıb təkəbbür göstərdiklərini, özlərini güvəndə və əzəmətli sandıqlarını bildirir. Onlar Allahın verdiyi bu gücü və sərvəti Ona şükür etmək üçün deyil, öz böyüklüklərini göstərmək, başqalarına təkəbbürlük etmək üçün istifadə edirdilər. Halbuki bütün bu nemətlər onlara imtahan üçün verilmişdi.

Bu ayə bizə öyrədir ki, Allahın verdiyi hər bir istedad, hər bir güc və sərvət bir əmanətdir. Onları şükürlə, təvazökarlıqla və yaxşı işlərdə istifadə etmək lazımdır. İnsan nə qədər bacarıqlı, nə qədər güclü olsa da, bunların hamısı Allahın lütfü sayəsindədir. Təkəbbür və lovğalıq isə insanı doğru yoldan uzaqlaşdırır, axırda peşmançılığa aparır. Səmud qövmü də bu təkəbbürünə görə sonradan böyük bir əzaba düçar oldu.

Ey insan! Sən də Allahın sənə verdiyi istedadı, sağlamlığı, gücü və imkanları düşün. Bunlar sənə şükür etmək, yaxşılıq etmək və Allahı razı salmaq üçün verilib. Onları təkəbbürə, lovğalığa və başqalarına zülmə vasitə etmə. Unutma ki, hər nemətin arxasında bir imtahan var və hər imtahanın da bir cavabı olacaq. Allahın verdiyi nemətlərə şükür edənlərdən ol, təkəbbür göstərənlərdən deyil!