سوره شعراء — آيت 89

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• إِلَّا: پر، سواءِ، مگر.
• مَنْ أَتَى اللَّهَ: جيڪو الله وٽ آيو (قيامت جي ڏينهن).
• بِقَلْبٍ سَلِيمٍ: اهڙي دل سان جيڪا (شرڪ، نفاق ۽ رذيلتن کان) صاف ۽ سلامتيءَ واري هجي.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت حضرت ابراهيم عليه السلام جي دعا جو حصو آهي، جنهن ۾ پاڻ قيامت جي ڏينهن جي باري ۾ ٻڌائي رهيا آهن ته ان ڏينهن مال ۽ اولاد ڪنهن به ڪم نه ايندو. ان ڏينهن صرف اهو شخص ئي نجات ماڻيندو، جيڪو الله جي حضور ۾ اهڙي دل سان حاضر ٿيندو جيڪا شرڪ، نفاق، رياء ۽ تڪبر جهڙين بيمارين کان پاڪ ۽ صاف هوندي.

اهڙي صاف دل وارو شخص ئي پنهنجي ان مال مان فائدو وٺندو جيڪو هن الله جي راهه ۾ خرچ ڪيو هو، ۽ پنهنجي ان اولاد مان به فائدو وٺندو جيڪو هن لاءِ دعا گهري رهيو هوندو. يعني دنيا ۾ مال ۽ اولاد جي حيثيت ۾ ڪم ايندڙ شيون ان ڏينهن صرف انهن لاءِ ڪارآمد ثابت ٿينديون، جن جي دل ايمان ۽ اخلاص سان ڀريل هوندي.

هتي ”سليم دل“ جو مطلب اهو آهي ته دل هڪ الله جي عبادت ۽ محبت لاءِ خالص هجي، ان ۾ ڪو به شڪ، شرڪ، رياء يا ٻي بيماري نه هجي. اهڙي دل ئي آهي جيڪا قيامت جي ڏينهن انسان کي ڪاميابي ۽ نجات ڏياريندي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• دل جي صفائيءَ جي اهميت: اسلام سيکاريندو آهي ته ظاهري عملن سان گڏ دل جي صفائي ۽ نيت جي خلوص به ضروري آهي. جيڪڏهن دل ۾ شرڪ، رياء يا تڪبر آهي ته ظاهري عبادتون به ڪم نه اينديون.
• قيامت جي ڏينهن جي حقيقت: دنيا ۾ مال ۽ اولاد تي فخر ڪرڻ بدران اسان کي اهو سوچڻ گهرجي ته قيامت جي ڏينهن صرف صاف دل ۽ نيڪ عمل ئي ڪم ايندا.
• نيڪ اولاد جي دعا: اهڙو اولاد جيڪو والدين لاءِ دعا گهري، اهو قيامت جي ڏينهن والدين لاءِ فائديمند ثابت ٿيندو. اهو اسلام جي خوبصورت تعليم آهي ته اسان پنهنجي اولاد کي نيڪ ۽ صالح بڻايون.
• الله جي راهه ۾ خرچ ڪرڻ جي ترغيب: جيڪو مال الله جي راهه ۾ خرچ ڪيو وڃي ٿو، اهو قيامت جي ڏينهن بچاءُ جو ذريعو بڻجي ٿو. اهو اسان کي ترغيب ڏئي ٿو ته اسان پنهنجي مال ۾ الله جي راهه ۾ حصو ڪڍيون.
• اسلام جي آساني ۽ انصاف: اسلام اهو نٿو گهري ته اسان وٽ تمام گهڻو مال هجي يا اسان وڏا اولاد وارا هجون، پر اسلام اهو گهري ٿو ته اسان جي دل صاف ۽ ايمان سان ڀريل هجي. اهو ئي اصل ڪاميابيءَ جو رستو آهي.