سوره سجدہ — آيت 18

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَفَمَن: ”ڇا پوءِ اهو ماڻهو؟“ — هي سوال انڪار ۽ حيرت ظاهر ڪرڻ لاءِ آهي.
• مُؤْمِنًا: ”مؤمن“ — يعني الله تي، سندس رسولن تي ۽ آخرت جي ڏينهن تي ايمان آڻيندڙ، ۽ الله جي فرمانبردار.
• فَاسِقًا: ”فاسق“ — يعني الله جي فرمانبرداري کان نڪري ويندڙ، نافرمان ۽ گناهگار.
• لَّا يَسْتَوُونَ: ”اهي برابر نه آهن“ — يعني ٻنهي جو درجو ۽ انجام الله وٽ هڪجهڙو نه آهي.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله پاڪ هڪ وڏو ۽ واضح فرق بيان فرمايو آهي. سوال ٿو ڪري ته ڇا اهو شخص جيڪو الله تي ايمان آڻي، سندس حڪمن تي عمل ڪري، سندس وعدي ۽ وعيدي کي سچ سمجهي ۽ نيڪيءَ جو راهي هجي، اهو ان شخص وانگر ٿي سگهي ٿو جيڪو الله ۽ سندس رسولن کي مڃڻ کان انڪار ڪري، آخرت کي ڪوڙ سمجهي ۽ الله جي فرمانبرداري کان نڪري گناهن ۾ پئي رهي؟ هرگز نه! اهي ٻئي الله وٽ برابر نه آهن. مؤمن ۽ فاسق جو انجام ۽ درجو هڪجهڙو نٿو ٿي سگهي، نه دنيا ۾ ۽ نه آخرت ۾. الله وٽ انهن جو بدلو ۽ جزا بلڪل مختلف آهي.

هتي اهو به سمجهڻ گهرجي ته الله تعاليٰ صرف هڪ مؤمن ۽ هڪ فاسق جي ڳالهه نه ڪئي آهي، پر هن سڀني مؤمنن ۽ سڀني فاسقن جي ڳالهه ڪئي آهي. يعني سڄي مؤمنن جي جماعت ۽ سڄي فاسقن جي جماعت الله وٽ برابر نه آهي. مؤمنن لاءِ ثواب ۽ رضا آهي، ۽ فاسقن لاءِ نقصان ۽ عذاب آهي. هي فرق انصاف ۽ حڪمت جو بنياد آهي، ڇاڪاڻ ته نيڪي ۽ بدي، اطاعت ۽ نافرماني هرگز هڪجهڙا نه ٿي سگهن ٿا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• ايمان ۽ نافرماني جو فرق الله وٽ تمام وڏو آهي، تنهنڪري اسان کي هميشه ايمان ۽ نيڪيءَ جي راهه تي هلڻ گهرجي.
• الله جو انصاف مڪمل آهي؛ هو نيڪ ۽ بد کي هڪجهڙو نه ٿو ڪري، پر هر هڪ کي سندس عمل مطابق جزا ڏيندو.
• مؤمن لاءِ هي آيت تسلي ۽ اميد جو سبب آهي ته سندس ايمان ۽ نيڪ عمل بيڪار نه ويندو.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي زندگي ۾ ايمان، فرمانبرداري ۽ نيڪ عمل کي مضبوطيءَ سان اختيار ڪريون، ۽ فسق ۽ نافرماني کان پري رهون.
• قرآن مجيد جو هي فرمان اسان کي سيکاريندو آهي ته دنيا ۾ عارضي ۽ ظاهري برابري هوندي به، الله وٽ حقيقي درجو ۽ انجام عملن جي بنياد تي ئي ملندو آهي.