سوره صافات — آیه 167

معانی کلمات:

• «وَإِنْ کَانُوا»: و همانا آنان بودند (یعنی کافران مکه پیش از بعثت پیامبر چنین می‌گفتند).
• «لَیَقُولُونَ»: به‌راستی می‌گفتند (این جمله برای تأکید بر گفتار آنان است).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به سخن کافران مکه پیش از بعثت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) اشاره می‌کند. آنان پیش از آنکه پیامبر مبعوث شود، می‌گفتند: اگر کتابی از کتاب‌های آسمانی پیشینیان مانند تورات و انجیل به ما می‌رسید، یا پیامبری از پیامبران گذشته به سوی ما می‌آمد، ما بندگان مخلص خدا می‌شدیم و در ایمان و عبادت، از صادقان و خالصان می‌بودیم. اما این سخن آنان صرفاً ادعایی بود و حقیقت نداشت؛ زیرا وقتی پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) با قرآن کریم به سوی آنان آمد، به آن کفر ورزیدند و ایمان نیاوردند. این آیه در حقیقت بیانگر تناقض گفتار و رفتار آنان است و نشان می‌دهد که آنان در ادعای خود دروغگو بودند؛ چنانکه در آیات بعد (۱۶۸-۱۷۰) خداوند می‌فرماید: آنان وقتی قرآن آمد، به آن کافر شدند و به زودی عاقبت کفر خود را خواهند دانست.

فواید و پیام‌های آیه:

1. انسان باید در ادعاهای خود صادق باشد و گفتارش با رفتارش هماهنگ باشد؛ زیرا ادعای ایمان بدون عمل، ارزشی ندارد.
2. نعمت قرآن و رسالت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) نعمتی بزرگ است که باید قدر آن را دانست و شکر آن را به‌جا آورد، نه اینکه کفران شود.
3. این آیه هشدار می‌دهد که برخی وعده‌ها و آرزوهای دروغین، انسان را از راه حق بازمی‌دارد و او را به هلاکت می‌کشاند.
4. سنت خداوند بر این است که حجت را بر بندگان تمام کند؛ پس هیچ‌کس در روز قیامت نمی‌تواند عذری بیاورد که اگر پیامبری می‌آمد، ایمان می‌آوردیم.