سوره مائده — آیه 27

معانی واژگان:

• اُتْلُ: بخوان و بازگو کن.
• نَبَأ: خبر، داستان.
• قُرْبَانًا: چیزی که برای تقرّب و نزدیکی به خداوند تقدیم میشود (قربانی یا صدقه).
• فَتُقُبِّلَ: پذیرفته شد.
• لَأَقْتُلَنَّکَ: هرآینه تو را خواهم کشت.
• الْمُتَّقِینَ: کسانی که با انجام فرمانهای خدا و دوری از گناهان، تقوای الهی پیشه کردهاند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! بر این قوم حسود و ستمگر (بنیاسرائیل) داستان دو پسر آدم (قابیل و هابیل) را به درستی و راستی بازگو کن؛ همان هنگام که هر یک از آن دو، قربانیای برای تقرّب به خداوند تقدیم کردند. قربانی یکی از آن دو (هابیل) پذیرفته شد و قربانی دیگری (قابیل) پذیرفته نشد. این پذیرفته شدن و رد شدن، نه بر اساس کمیت یا کیفیت قربانی، بلکه بر اساس تقوا و پرهیزگاریِ قلب و عمل بود. هابیل با خلوص نیت و تقوا قربانی داد، پس خداوند آن را پذیرفت؛ اما قابیل که از تقوا بهرهای نداشت، قربانیش مردود گشت. قابیل که گرفتار حسد و کینه شده بود، با دیدن این وضعیت، خشمگین شد و به هابیل گفت: «حتماً تو را خواهم کشت!» هابیل در پاسخ، با آرامش و حکمت، او را به حقیقت راهنمایی کرد و گفت: «خداوند تنها از پرهیزگاران میپذیرد؛ اگر تو تقوا پیشه کنی، قربانیات نیز پذیرفته خواهد شد.» او با این سخن، هم علت رد شدن قربانی برادر را بیان کرد و هم او را به راه درست دعوت نمود.

فواید و پیامهای آیه:

1. معیار پذیرش اعمال، تقواست، نه ظاهر عمل: این آیه به ما میآموزد که ارزش اعمال نزد خداوند به کمیت و ظاهر آنها نیست، بلکه به خلوص نیت و پرهیزگاری است. پس باید در همه کارهایمان، تقوای الهی را سرلوحه قرار دهیم.
2. حسد، سرچشمه گناهان بزرگ: داستان قابیل و هابیل نشان میدهد که حسد چگونه میتواند انسان را به بدترین جنایتها، مانند قتل برادر، بکشاند. مؤمن باید از حسد بپرهیزد و به آنچه خداوند به دیگران عطا کرده راضی باشد.
3. پند و اندرز در برابر تهدید: هابیل در برابر تهدید برادر، نه تنها مقابله به مثل نکرد، بلکه با مهربانی و حکمت، او را به حق دعوت نمود. این رفتار، الگویی زیبا برای برخورد با دشمنان و افراد حسود است.
4. داستانهای قرآن، درس عبرت است: خداوند این داستان را برای ما بازگو میکند تا از سرنوشت کسانی که به جای تقوا، حسد و کینه را برگزیدند، عبرت بگیریم و راه درست را انتخاب کنیم.