سوره ضحی — آیه 9

معانی کلمات:

• یَتیم: کودکی که پدرش را از دست داده باشد.
• تَقْهَر: سرکوب کردن، زور گفتن، با خشونت و ستم رفتار کردن، تحقیر کردن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و به تبع ایشان همهی مؤمنان را مورد خطاب قرار داده و میفرماید: پس تو نیز که خود یتیم بودی و خداوند پناهت داد، هرگز یتیم را مورد ستم و خشونت قرار نده و او را تحقیر و خوار مکن. با یتیم با مهربانی و محبت رفتار کن، مال و حقوقش را محترم بشمار و از گرفتن اموالش یا پایمال کردن حقش بپرهیز. این آیه در ادامهی نعمتهایی است که خداوند در آیات پیشین به پیامبرش یادآوری کرد (یتیمی، بینوایی و گمراهی) و حالا در مقابلِ آن نعمتها، وظایف اخلاقی و اجتماعی را بیان میفرماید: همانگونه که خداوند تو را در یتیمی پناه داد، تو نیز پناه یتیمان باش و همانگونه که خداوند تو را بینیاز کرد، سائل و نیازمند را با خشونت از خود مران و با او مدارا کن.

فواید و پیامهای آیه:

• رحمت و مهربانی با یتیمان: این آیه نشان میدهد که دین اسلام، دین رحمت و عطوفت است و به شدت از ظلم و بیتوجهی به کودکان بیپناه نهی میکند. یتیم که از حمایت پدر محروم است، باید در جامعهی اسلامی احساس امنیت و محبت کند، نه ترس و ذلت.
• پاسداشت نعمتهای الهی: بهترین راه شکرگزاری از نعمتهای خداوند (مانند بینیازی و قدرت)، کمک به نیازمندان و حمایت از ضعیفان است. کسی که خود طعم یتیمی را چشیده، باید بیش از دیگران به فریاد یتیمان برسد.
• اصلاح جامعه: اگر در جامعهای به یتیمان و مستمندان ظلم شود، آن جامعه از رحمت الهی دور خواهد شد. این آیه به ما میآموزد که برای ساختن یک جامعهی سالم و مورد رضایت خدا، باید به فکر اقشار آسیبپذیر باشیم و حقوق آنان را پاس بداریم.