سوره طہ — آيت 17

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَمَا: ۽ ڇا؟ (هتي سوال پڇڻ لاءِ آهي، جنهن جو مقصد ڄاڻڻ نه پر ياد ڏيارڻ ۽ توجهه ڏيڻ آهي).
• تِلْكَ: اها شيءِ (اشاري جي لاءِ استعمال ٿيل لفظ).
• بِيَمِينِكَ: تنهنجي ساڄي هٿ ۾.
• يَا مُوسَىٰ: اي موسىٰ! (حضرت موسىٰ عليه السلام کي مخاطب ڪري چيو ويو).

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ حضرت موسىٰ عليه السلام کي مخاطب ڪري پڇيو ته: ”اي موسىٰ! اها ڇا آهي جا تنهنجي ساڄي هٿ ۾ آهي؟“ هي سوال ڄاڻڻ لاءِ نه هو، ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ کي هر شيءِ جي خبر آهي، پر هي سوال حضرت موسىٰ عليه السلام کي توجهه ڏيارڻ ۽ سندس ڌيان ڇڪائڻ لاءِ هو. مقصد هي هو ته حضرت موسىٰ عليه السلام پنهنجي زبان سان اقرار ڪن ته اها ڪاٺي (عصا) آهي، ته جيئن جڏهن الله تعاليٰ انهيءَ ڪاٺي کي سانپ ۾ تبديل ڪري ڏيکاري، تڏهن حضرت موسىٰ عليه السلام کي پوري يقين سان معلوم ٿئي ته هي هڪ عظيم معجزو آهي. اهو عربن جي ڳالهائڻ جو انداز آهي ته ڪو ماڻهو ٻئي کان اهڙي شيءِ بابت پڇي جيڪا ٻئي کي چڱيءَ طرح معلوم هجي، ته جيئن سندس زبان سان به ان جو اقرار ٿئي ۽ دل جي ڄاڻ سان گڏ زبان جي اقرار به شامل ٿئي. اهڙي سوال کي ”سوال تقريري“ چئبو آهي، يعني اهڙو سوال جنهن جو مقصد ڄاڻڻ نه هجي پر اقرار ڪرائڻ هجي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي سان محبت ۽ شفقت جو معاملو ڪري ٿو، سوال جي صورت ۾ کين مخاطب ڪري ٿو ته جيئن دلجوئي ۽ توجهه حاصل ٿئي.
• الله تعاليٰ هر شيءِ کان واقف آهي، ان جي باوجود پنهنجي بندن کي سوال ڪري ٻڌائي ٿو ته اهي پنهنجي زبان سان اقرار ڪن، ته جيئن حقيقت کين وڌيڪ واضح ٿئي.
• اهو طريقو انسان جي فطرت سان ٺهڪندڙ آهي ته جڏهن ڪا وڏي شيءِ ڏيکارڻي هجي ته پهريان ان بابت سوال ڪيو وڃي، پوءِ ان جو عظيم روپ ڏيکاريو وڃي، ته جيئن اثر وڌيڪ گهرو ٿئي.
• قرآن ڪريم ۾ الله تعاليٰ انسانن کي سوچڻ ۽ غور ڪرڻ جي دعوت ڏئي ٿو، ته جيئن اهي پنهنجي آس پاس جي نشانين ۽ معجزن تي غور ڪن ۽ ايمان ۾ وڌن.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله تعاليٰ سان اسان جو تعلق محبت، اقرار ۽ اطاعت جو هجڻ گهرجي، ۽ اسان کي پنهنجي زبان ۽ دل سان الله جي وحدانيت جو اقرار ڪرڻ گهرجي.