سوره صافات — آیه 92

معانی کلمات:

• «ما لکم»: شما را چه شده است؟ / چه چیزی شما را از کار بازداشته؟
• «لا تنطقون»: سخن نمیگویید، پاسخ نمیدهید.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیهالسلام پس از آنکه با بیانی تمسخرآمیز از بتها پرسید: «آیا نمیخورید از آنچه برایتان قربانی میکنند؟» و پاسخی نشنید، این بار با لحنی سرزنشآمیز و استفهامی انکاری رو به آنها کرد و فرمود: «شما را چه شده است که سخن نمیگویید؟» یعنی چرا زبان باز نمیکنید و به کسی که از شما سؤال میکند پاسخ نمیدهید؟ آیا سزاوار است موجودی که نه میخورد، نه مینوشد و نه سخن میگوید، در برابر خداوندی که شنوا و بینا و تواناست، پرستیده شود؟ این جمله در حقیقت اتمام حجت بر قومش بود تا عقل سلیم خودشان حکم کند که عبادت چنین موجودات بیجانی که حتی قدرت پاسخگویی ندارند، محض جهل و گمراهی است. سکوت بتها در برابر این سؤال، خود بزرگترین دلیل بر بطلان عبادت آنهاست.

فواید و پیامهای آیه:

• معیار شایستگی برای عبادت، داشتن کمالات است؛ موجودی که از نعمت سخن گفتن و پاسخگویی محروم است، هرگز نمیتواند معبود و شفیع انسانها باشد.
• انسان خردمند باید پیش از عبادت هر چیزی، درباره آن بیندیشد و از خود بپرسد که آیا این معبود شایسته پرستش است یا نه.
• سکوت و ناتوانی بتها در برابر سؤال ابراهیم، حجتی روشن بر بطلان شرک است و نشان میدهد که عبادت غیر خدا، جز پیروی از خرافات و اوهام چیزی نیست.
• این آیه به ما میآموزد که در برابر هر ادعایی، باید دلیل و منطق خواست و از تقلید کورکورانه در مسائل اعتقادی پرهیز کرد.