سوره اعراف — آیه 109

معانی کلمات:

• مَلَأ: اشراف، بزرگان و رؤسای قوم.
• ساحر: جادوگر، کسی که با نیرنگ و خیالانگیزی، چشمها را میبندد.
• علیم: بسیار دانا و ماهر (در اینجا: در فن سحر).

تفسیر آیه:

هنگامی که موسی علیهالسلام معجزات خود را در برابر فرعون و درباریانش آشکار ساخت — عصا به اژدها تبدیل شد و دستش سپید و درخشان گردید — اشراف و سران قوم فرعون که شاهد این صحنههای خارقالعاده بودند، به جای آنکه به حقیقت پی ببرند و ایمان بیاورند، در برابر این معجزات آشکار، موضعی لجوجانه گرفتند. آنان به قوم خود گفتند: «این مرد (موسی) قطعاً جادوگری بسیار دانا و ماهر است.» منظورشان این بود که موسی با فنون پیچیدهی سحر و جادو، چنان بر چشمها مسلط شده که عصا را به صورت اژدها و دستش را سپید و درخشان نشان میدهد، در حالی که در حقیقت چنین نیست. آنان این سخن را نه از روی تحقیق، بلکه برای فریب افکار عمومی و توجیه شکست خود در برابر معجزهی الهی بیان کردند، تا مردم را از ایمان آوردن به موسی بازدارند و او را فردی فریبکار معرفی نمایند.

فواید و پیامهای آیه:

1. نشانهی حق، دشمنان را رسوا میکند: هرگاه حق آشکار شود، باطل برای حفظ موقعیت خود به تهمت و نیرنگ متوسل میشود؛ اما این رفتار، نشانهی ضعف و درماندگی دشمنان حق است.
2. اهمیت بصیرت در برابر شبهات: مؤمن باید با چشم بصیرت بنگرد و فریب القاب و سخنان بزرگان گمراه را نخورد؛ زیرا دشمنان حق، برای مقابله با پیام الهی، از برچسبها و اتهامات استفاده میکنند.
3. پایداری پیامبران در برابر توطئهها: این آیه به ما میآموزد که پیامبران و پیروانشان در برابر چنین اتهاماتی نه تنها سست نمیشوند، بلکه با توکل بر خدا، راه خود را ادامه میدهند و سرانجام حق پیروز میشود.
4. آسیبپذیری جامعه از سخن اشراف: سخن بزرگان و صاحبان نفوذ میتواند جامعه را از پذیرش حق بازدارد؛ بنابراین باید مراقب بود که از چه کسانی الگو میگیریم و سخن آنان را بدون بررسی نمیپذیریم.