سوره اعلی — آیه 7

معانی کلمات:

• جَهر: آشکار و علنی، آنچه که گفته یا انجام شود و برای دیگران نمایان باشد.
• ما یَخفى: آنچه پنهان و پوشیده است، از گفتار، کردار و آنچه در دل ها می گذرد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) اطمینان می دهد که او را بر خواندن قرآن توانا می سازد و آنچه را که به او تعلیم می دهد، از خاطر او نمی برد؛ مگر آنچه را که خداوند خود بخواهد که به حکمت و مصلحتی خاص، از یاد او برود. این فراموشی نه از روی نقص یا ضعف است، بلکه به اراده و خواست خداوند صورت می گیرد و برای مصالحی است که او به آن آگاه است؛ مانند نسخ برخی احکام یا تغییر ترتیب نزول و... .

سپس خداوند می فرماید: به یقین او (خداوند) به آنچه آشکار و علنی است، علم کامل دارد و نیز از آنچه پنهان و پوشیده است، مانند نیّت ها، رازهای دل ها و کارهای نهانی، آگاه است. هیچ چیزی از علم او پنهان نیست، نه در آسمان ها و نه در زمین، نه در آشکار و نه در نهان. این جمله در مقام تسلیت و دلگرمی پیامبر (ص) است که اگر گاهی چیزی از قرآن به تأخیر می افتد یا فراموش می شود، همه بر اساس علم و حکمت بی پایان خداوند است.

فواید و پیام های آیه:

1. اعتماد به خداوند: این آیه به مؤمنان می آموزد که در برابر نعمت ها و مواهب الهی، به ویژه نعمت بزرگ قرآن، باید به خداوند توکل کنند و بدانند که حفظ و بقای هر نعمتی به خواست و اراده اوست.
2. علم بی کران الهی: آگاهی از اینکه خداوند به همه چیز، چه آشکار و چه پنهان، علم دارد، انسان را به مراقبت از اعمال و نیّات خود وا می دارد و او را به تقوا و پرهیزکاری دعوت می کند.
3. حکمت الهی در همه امور: هر آنچه خداوند اراده کند، حتی فراموشی یا تأخیر در برخی امور، بر اساس حکمت و مصلحت است. مؤمن باید به این حکمت ایمان داشته باشد و در برابر قضای الهی تسلیم باشد.
4. آرامش دل: وقتی انسان بداند که خداوند به همه چیز آگاه است و هیچ چیز از او پنهان نیست، دلش آرام می گیرد و از اضطراب و نگرانی رها می شود، زیرا می داند که تدبیر همه امور به دست خدای حکیم و داناست.