سوره شعراء — آيت 177

1) ڪجهہ لفظن جي معنيٰ:

• إِذْ: جڏهن، ياد ڪر ان وقت کي.
• شُعَيْبٌ: حضرت شعيب عليه السلام، جن کي الله تعاليٰ اصحابِ اَيڪه ڏانهن نبي بڻائي موڪليو.
• أَلَا: ڇا نہ ٿو ڪريو؟ (توجهہ ڇڪائڻ ۽ نصيحت ڪرڻ لاءِ لفظ).
• تَتَّقُونَ: اوھين الله کان ڊڄو ٿا؟ يعني اوھين الله جو خوف ۽ تقويٰ اختيار نہ ٿا ڪريو؟

2) آيت جي تفسير:

هي آيت سوره شعراء جي ان حصي مان آهي، جنهن ۾ الله تعاليٰ اصحابِ اَيڪه (يعني انهن ماڻهن جيڪي گهاٽن وڻن واري زمين ۾ رهندا هئا) جي قصي جو ذڪر ڪري ٿو. انهن پنهنجي نبي حضرت شعيب عليه السلام کي ڪوڙو ڪيو ۽ انهن جي دعوت کي رد ڪري ڇڏيو.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته جڏهن حضرت شعيب عليه السلام انهن کي نصيحت ڪئي ۽ فرمايائون: ”ڇا اوھين الله کان نہ ٿا ڊڄو؟“ يعني اوھين ڇو نہ ٿا الله جي عذاب کان ڊڄو ۽ ڇو نہ ٿا شرڪ ۽ گناهن کي ڇڏيو؟ حضرت شعيب عليه السلام انهن کي سڏ ڪيو ته الله جي ناراضگي ۽ عذاب کان بچو، صرف الله جي عبادت ڪريو ۽ ان سان گڏ ٻين کي شريڪ نہ ڪريو. اهي ماڻهو نه صرف شرڪ ۾ مبتلا هئا، پر ماڻهن جا حق ماريندا هئا ۽ ناپ تول ۾ به ڪمي ڪندا هئا.

حضرت شعيب عليه السلام فرمايو ته آءٌ الله جو موڪليل رسول آهيان، اوھان جي هدايت لاءِ آيو آهيان، ۽ جيڪو مون تي وحي ڪيو ويو آهي، ان جو نگهبان آهيان. تنهنڪري الله کان ڊڄو ۽ منهنجي دعوت قبول ڪريو ته جيئن اوھين صحيح رستي تي هلي سگهو. آءٌ اوھان کان ڪو به بدلو نٿو گهران، منهنجو اجر صرف رب العالمين جي ذمي تي آهي.

هڪ خاص ڳالهہ اها آهي ته حضرت شعيب عليه السلام کي ”اصحابِ اَيڪه جو ڀاءُ“ نہ چيو ويو، ڇاڪاڻ ته هو نسب جي لحاظ کان انهن مان نہ هو. هو اصحابِ مدين مان هئا ۽ انهن ڏانهن موڪليا ويا هئا، پر الله تعاليٰ کين اصحابِ اَيڪه ڏانهن به نبي بڻائي موڪليو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• تقويٰ جي دعوت: هر نبي ۽ رسول جي دعوت جو بنيادي نقطو اهو ئي هو ته ماڻهو الله کان ڊڄن ۽ ان جي عذاب کان بچن. تقويٰ ئي سڀني براين کان بچڻ جو ذريعو آهي.
• شرڪ کان بچڻ: حضرت شعيب عليه السلام جي قوم جو سڀ کان وڏو گناهہ شرڪ هو. اسلام ۾ شرڪ سڀ کان وڏو ظلم آهي، ۽ ان کان بچڻ هر مسلمان جي اولين ذميواري آهي.
• نبي جي پيروي: نبي جي دعوت قبول ڪرڻ ۽ ان جي هدايت تي هلڻ ئي ڪاميابي جو رستو آهي. جيڪي نبي جي دعوت کي رد ڪن ٿا، اهي نقصان ۾ رهن ٿا.
• اخلاص سان دعوت: حضرت شعيب عليه السلام پنهنجي دعوت ۾ مخلص هئا، ڪو به دنياوي فائدو نہ گهريائون. اهو سبق آهي ته دعوت ۽ نصيحت خالصتاً الله جي رضا لاءِ هجڻ گهرجي.
• الله جي رحمت: الله تعاليٰ پنهنجي نبي کي موڪلي ٿو ته جيئن ماڻهن کي هدايت ملي ۽ اهي عذاب کان بچي سگهن. هي الله جي ٻانهن تي وڏي رحمت آهي.
• قرآن جي سچائي: قرآن ۾ گذريل قومن جا قصا بيان ڪيا ويا آهن ته جيئن اسان انهن مان سبق حاصل ڪريون ۽ انهن جي غلطين کان بچون. اهو قرآن جي اعجاز ۽ سچائي جو ثبوت آهي.
• اسلام جي آساني: اسلام ۾ تقويٰ ۽ الله جي اطاعت ئي ڪاميابي جو رستو آهي، ۽ اهو هر انسان لاءِ آسان ۽ فطري آهي. جيڪو الله کان ڊڄي ٿو، الله ان کي رستو ڏيکاري ٿو ۽ ان جي مشڪلاتن کي آسان ڪري ٿو.